Những lưu ý quan trọng khi đi tảo mộ cuối năm, văn khấn tảo mộ cuối năm

Tảo mộ cuối năm là một trong những phong tục truyền thống lâu đời của người Việt, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và tình cảm của con cháu đối với tổ tiên, ông bà. Hằng năm, từ khoảng ngày 15 tháng Chạp cho đến chiều 30 Tết, các gia đình lại sắp xếp thời gian để cùng nhau ra nghĩa trang, phần mộ dòng họ nhằm dọn dẹp, sửa sang, chuẩn bị cho người đã khuất bước sang năm mới trong sự trang nghiêm, ấm cúng.

Theo quan niệm dân gian, khi năm mới đến, mọi sự đều cần được làm mới, từ nhà cửa, bàn thờ cho đến nơi an nghỉ của tổ tiên. Vì vậy, những ngày cuối năm là thời điểm nhiều gia đình, dòng họ cùng nhau quét dọn, phát cỏ, lau bia, chỉnh trang mộ phần để thể hiện sự hiếu kính và tưởng nhớ.

Dù cuộc sống bận rộn, nhiều người làm ăn, sinh sống xa quê quanh năm, nhưng những ngày giáp Tết vẫn là dịp để trở về với gia đình, với cội nguồn. Với không ít gia đình, việc tảo mộ còn mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc, là lúc con cháu thưa gửi với ông bà, tổ tiên những chuyện đã qua trong năm, đồng thời bày tỏ lòng thành kính, mời tổ tiên về sum họp, đón Tết cùng gia đình.

Lưu ý quan trọng khi đi tảo mộ cuối năm

Trước khi đi tảo mộ, các gia đình thường chuẩn bị lễ vật để cúng người đã khuất. Những lễ vật phổ biến gồm nhang, nến, hoa tươi, hoa quả, xôi, chè và rượu. Một số người còn chuẩn bị thêm giấy tiền, vàng mã để hóa sau lễ cúng, với ý nghĩa tượng trưng cho việc gửi gắm vật dụng cho người đã khuất.

Tuy nhiên, trong bối cảnh xã hội hiện đại, việc đốt vàng mã không được khuyến khích do gây lãng phí, ảnh hưởng đến môi trường và tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ. Vì vậy, nếu có sử dụng, các gia đình nên cân nhắc, chỉ đốt với số lượng hạn chế, mang tính tượng trưng.

Bên cạnh lễ vật, các dụng cụ phục vụ cho việc chăm sóc và sửa sang mộ phần như kéo, cuốc, xẻng, chổi, khăn lau cũng cần được chuẩn bị đầy đủ. Việc làm sạch cỏ dại, quét dọn và lau chùi bia mộ giúp khu vực phần mộ trở nên gọn gàng, thể hiện sự chu đáo của con cháu đối với người đã khuất.

Nhiều người thắc mắc nên tảo mộ vào thời điểm nào trong ngày là phù hợp. Theo các ý kiến chuyên gia, việc tảo mộ không nhất thiết phải cố định vào một khung giờ cụ thể mà nên căn cứ vào điều kiện thời tiết và sức khỏe của các thành viên trong gia đình. Thời điểm được cho là thuận lợi nhất là khi trời khô ráo, ấm áp, tránh mưa rét hoặc thời tiết quá khắc nghiệt.

Trong dịp này, nhiều gia đình cũng đưa trẻ em đi cùng để các em dần biết vị trí phần mộ của ông bà, tổ tiên, qua đó giáo dục ý thức hiếu kính và trân trọng truyền thống gia đình. Tuy nhiên, không nên đi quá sớm khi sương đêm còn dày hoặc quá muộn vào chiều tối, bởi điều kiện thời tiết lạnh ẩm có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, đặc biệt với trẻ nhỏ. Khi gặp thời tiết mưa gió, các gia đình không nên tảo mộ và cũng cần tạm dừng các hoạt động xây cất, tu sửa mộ phần.

Tùy theo phong tục của từng địa phương, việc tảo mộ có thể được tổ chức trong phạm vi gia đình nhỏ hoặc theo dòng họ. Với những dòng họ lớn, lễ tạ mộ thường được tổ chức vào ngày chạp họ, dịp con cháu nội tộc tụ họp tại nhà thờ họ để dâng lễ, dọn dẹp, trang hoàng không gian thờ tự, chuẩn bị đón Tết. Thời gian thường được chọn vào ngày nghỉ để các thành viên có thể tham gia đầy đủ.

Theo quan niệm dân gian, không phải ai cũng phù hợp để tham gia tảo mộ. Những người có sức khỏe yếu, đang đau ốm, phụ nữ mang thai, phụ nữ trong kỳ kinh nguyệt và trẻ em dưới 10 tuổi thường được khuyên không nên đến nghĩa trang để tránh bị ảnh hưởng bởi thời tiết lạnh, ẩm hoặc các yếu tố môi trường không thuận lợi.

Khi đến nơi an nghỉ của người đã khuất, mọi người dọn dẹp xung quanh mộ phần, nhổ cỏ, quét dọn và lau chùi bia mộ. Sau khi mộ phần đã sạch sẽ, lễ vật được bày biện ngay ngắn và thắp nhang một cách trang nghiêm.

Lễ cúng tảo mộ thường bắt đầu bằng lời khấn cầu mong cho gia đình được bình an, khỏe mạnh, đồng thời bày tỏ lòng biết ơn đối với tổ tiên. Sau khi hoàn tất nghi thức, gia đình chờ hương cháy khoảng hai phần ba thì tiến hành vái tạ, hóa vàng mã (nếu có) và mang lộc về nhà để tiếp tục thực hiện các lễ cúng gia thần, gia tiên. Trường hợp sử dụng văn khấn viết trên giấy, cần đốt sau khi đọc xong để hoàn tất nghi lễ.

Việc tảo mộ nên được thực hiện theo trình tự rõ ràng: dọn dẹp mộ phần, thắp hương, dâng lễ, mời rượu, khấn vái và cuối cùng là hóa vàng mã. Các gia đình không nên tổ chức lễ cúng quá cầu kỳ, tránh làm rơi vỡ đồ lễ trong quá trình thực hiện.

Khi đi tảo mộ, mọi người cần giữ thái độ nghiêm túc, không nô đùa, không ngồi lên mộ phần vì được xem là hành vi thiếu tôn trọng. Ngoài ra, cũng không nên ăn đồ cúng ngay tại nghĩa trang do điều kiện vệ sinh và thời tiết có thể ảnh hưởng đến sức khỏe. Sau khi tảo mộ xong, nhiều gia đình có thói quen hơ lửa hoặc tắm nước gừng để giữ ấm cơ thể và vệ sinh cá nhân.

Văn khấn tảo mộ cuối năm

Nội dung văn khấn tham khảo theo Văn khấn cổ truyền Việt Nam – NXB Văn Hóa Thông Tin

Nam mô A Di Đà Phật! 

Nam mô A Di Đà Phật! 

Nam mô A Di Đà Phật! 

- Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương. Con kính lạy ngài Địa Tạng vương Bồ tát.

- Con kính lạy ngài Kim niên Đương cai Thái tuế Chí đức Tôn thần, Kim niên hành binh, Công tào Phán quan.

- Con kính lạy ngài Bản cảnh Thành hoàng chư vị Đại Vương quản cai nơi nghĩa trang. 

- Con kính lạy ngài Bản xứ Thần linh Thổ địa Tôn thần.

- Con kính lạy các ngài Ngũ phương, Ngũ thổ Long mạch Tôn thần, các ngài Tiền Chu tước, Hậu Huyền vũ, Tả Thanh long, Hữu Bạch hổ cùng liệt vị tôn thần cai quản trong nơi nghĩa trang này.

Con kính lạy hương linh cụ...

Hôm nay là ngày… tháng Chạp năm Giáp Thìn, năm cũ sắp qua, năm mới sắp đến.

Tín chủ (chúng) con là... ngụ tại... Chúng con sắm sanh phẩm vật, hương hoa trà quả, kim ngân tài mã, dâng hiến trình cáo tôn thần, kính rước vong linh bản gia tiên tổ chúng con là... có phần mộ táng tại... được về với gia đình đón mừng năm mới, để cho cháu con được phụng sự trong tiết xuân thiên, báo đáp ân thâm, tỏ lòng hiếu kính.

Cúi xin tôn thần, phủ thùy doãn hứa.

Âm dương cách trở

Bát nước nén hương

Thành tâm kính lễ

Cúi xin chứng giám.

Phù hộ độ trì

Nam mô A Di Đà Phật! 

Nam mô A Di Đà Phật! 

Nam mô A Di Đà Phật!