Năng lượng tái tạo gặp khó vì chính biến đổi khí hậu

Cuộc xung đột ở Iran khiến giá dầu và khí đốt toàn cầu biến động mạnh những tuần gần đây. Các chuyên gia cảnh báo giá năng lượng khó giảm nhanh, ngay cả khi chiến sự kết thúc.

Trước áp lực chi phí, người dân châu Âu đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ xanh như xe điện, máy bơm nhiệt và hệ thống điện mặt trời.

Tuy nhiên, hiệu quả chuyển đổi năng lượng tái tạo lại đang bị thử thách bởi chính vấn đề mà thế giới đang cố gắng ngăn chặn: biến đổi khí hậu.

“Mặc dù các nguồn năng lượng tái tạo đóng vai trò quan trọng trong việc giảm lượng phát thải carbon và giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu, nhưng chúng lại phụ thuộc vào điều kiện môi trường”, nhà đầu tư năng lượng Thomas Balogun cho hay.

“Khi thời tiết ngày càng khó lường, độ tin cậy và hiệu suất của hệ thống năng lượng xanh đang bị đẩy tới giới hạn và suy giảm”, ông giải thích thêm.

Liên Hợp Quốc cảnh báo mỗi mức tăng nhiệt toàn cầu đều kéo theo các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng, mưa lớn và bão mạnh hơn, đe dọa sức khỏe con người và hệ sinh thái.

Năng lượng sách trước tác động của biến đổi khí hậu

Điện mặt trời giúp châu Âu tiết kiệm hơn 3 tỷ euro chỉ riêng trong tháng 3/2026 và có thể đạt 67,5 tỷ euro trong cả năm nếu giá khí đốt duy trì ở mức cao. Tuy nhiên, nhiệt độ tăng cao lại làm giảm hiệu suất của các tấm pin.

Ioanna Vergini, người sáng lập nền tảng phân tích dữ liệu thời tiết và xu hướng biến đổi khí hậu wfy24.com, cho biết: “Nhiều người lầm tưởng rằng càng nhiều nắng thì càng tạo ra nhiều năng lượng. Các tế bào quang điện (PV) là chất bán dẫn và giống như tất cả các thiết bị điện tử khác, hiệu suất của chúng giảm khi nhiệt độ tăng”.

Từ mức 25°C, cữ mỗi độ tăng thêm hiệu suất pin giảm khoảng 0,4 - 0,5%.

Trong các đợt nắng nóng tại Tây Ban Nha và Hy Lạp năm ngoái, sản lượng điện mặt trời giảm đáng kể đúng thời điểm nhu cầu sử dụng điều hòa tăng mạnh. Nhiệt độ bề mặt tấm pin có lúc lên tới 65°C, khiến công suất giảm gần 20%.

Trong khi đó, điều kiện thời tiết nhiều gió giúp Anh lập kỷ lục sản xuất điện gió với gần 24.000 MW vào cuối tháng 3 năm nay, đủ cấp điện cho 23 triệu hộ gia đình.

Tuy nhiên, khi gió quá lớn, lưới điện có thể bị quá tải do dư thừa điện. Điều này buộc các tua-bin phải ngừng hoạt động, dẫn đến việc các nhà máy điện khí được trả tiền để hoạt động trở lại.

Điều này đã khiến Anh thiệt hại khoản tiền khổng lồ lên tới 1,78 tỷ euro vào năm ngoái.

Tại Đức, chi phí bồi thường cho việc cắt giảm sản lượng năng lượng tái tạo lên tới 435 triệu euro vào năm 2025, trong khi tỷ lệ cắt giảm tăng lên mức kỷ lục ở một số quốc gia EU như Tây Ban Nha và Pháp trong chín tháng đầu năm ngoái.

Ngoài ra, khi gió vượt khoảng 90 km/h, tua-bin phải tự động dừng để tránh hư hỏng. Trong bão Ciarán năm 2023, nhiều trang trại điện gió ngoài khơi ở Anh và Pháp phải đóng cửa dù điều kiện gió được đánh giá là lý tưởng.

Biến đổi khí hậu cũng ảnh hưởng đến thủy điện, nguồn năng lượng quan trọng tại châu Âu.

Tại Na Uy, quốc gia được xem là “nguồn dữ trữ năng lượng lớn nhất” của châu Âu, lượng tuyết tích trữ đã giảm xuống mức thấp nhất trong 20 năm sau mùa đông ấm và khô. Điều này khiến sản lượng điện thiếu hụt khoảng 25 TWh, tương đương nhu cầu của 2,5 triệu hộ gia đình.

Biến đổi khí hậu khiến lượng mưa có xu hướng tăng nhưng chủ yếu dưới dạng nước mưa thay vì tuyết. 

"Trong khi mưa tạo ra dòng chảy tức thời, tuyết tích trữ nước suốt mùa đông và giải phóng dần dần vào mùa xuân và mùa hè, cung cấp nguồn nước ổn định và có thể dự đoán được để sản xuất điện", chuyên gia Alex Truby của Upstream Tech, mô hình dự báo thời tiết dựa trên trí tuệ nhân tạo, giải thích.

Lưới điện trở thành điểm nghẽn

Không chỉ chịu tác động từ khí hậu, năng lượng tái tạo còn gặp khó do hạ tầng lưới điện lạc hậu.

Tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember cảnh báo hơn 120 GW dự án năng lượng xanh tại châu Âu nguy cơ bị trì hoãn do thiếu công suất kết nối. 

Báo cáo chỉ ra rằng cứ hai nhà điều hành lưới điện ở châu Âu thì có một đơn vị "không đủ công suất lưới điện" để kết nối các dự án điện gió và điện mặt trời sắp tới với lưới điện. Tình trạng rõ rệt ở Áo, Bulgaria, Latvia, Hà Lan, Ba Lan, Bồ Đào Nha, Romania và Slovakia.

Hơn hai phần ba các dự án điện gió và điện mặt trời dự kiến đến năm 2030 đang đối mặt rủi ro, trong khi 16 GW điện mặt trời mái nhà có thể bị chậm triển khai, ảnh hưởng tới hơn 1,5 triệu hộ gia đình.

EU ước tính cần đầu tư khoảng 85 tỷ euro mỗi năm cho lưới điện giai đoạn 2031 - 2050. Năm ngoái, Ủy ban châu Âu đã công bố gói cải tổ lưới điện trị giá 1.200 tỷ euro nhằm nâng cấp toàn diện hệ thống truyền tải.