Khắc phục khuynh hướng chú trọng tăng trưởng kinh tế, coi nhẹ xây dựng văn hoá

Tại Hội nghị quán triệt, triển khai thực hiện 2 Nghị quyết của Bộ Chính trị do Ban Bí thư tổ chức sáng 25/2, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết truyền đạt chuyên đề "Nội dung trọng tâm, cốt lõi của Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam".

Ông Trịnh Văn Quyết nhận định để có thể phát triển bền vững đất nước, văn hóa không chỉ là  "nền tảng tinh thần", mà phải trở thành nền tảng vững chắc của sự phát triển.

Nghị quyết 80 có tới 3 lần khẳng định: "Văn hóa, con người là nền tảng", "phát triển văn hóa phải thực sự trở thành nền tảng vững chắc" và từ đó, Nghị quyết chỉ ra yêu cầu: "Các cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên và Nhân dân quán triệt, nhận thức đầy đủ, sâu sắc, toàn diện về vai trò nền tảng, sức mạnh nội sinh quan trọng của văn hóa trong phát triển đất nước".

"Như vậy, Nghị quyết 80 thể hiện sự kế thừa và phát triển nhận thức về văn hóa. Đó là một quan điểm sâu, bao quát và mới về vị trí, vai trò của văn hoá", Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nói.

Bộ Chính trị đồng thời nêu yêu cầu, nhiệm vụ cao hơn và đòi hỏi văn hóa phải thấm sâu từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Cụ thể, bao quát và mang tính chiến lược, Nghị quyết còn nhấn mạnh yêu cầu có tính nguyên tắc: "Văn hóa phải thấm sâu vào mọi quy hoạch, kế hoạch, đề án, dự án với tầm nhìn dài hạn và tiêu chuẩn cao, đảm bảo đồng bộ, tương hỗ với các chính sách, giải pháp đột phá về phát triển kinh tế, giáo dục, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số". 

"Những năm qua, chúng ta đã có nhiều giải pháp kiên trì để triển khai thực hiện quan điểm 'thấm sâu', song kết quả còn nhiều hạn chế. Những biểu hiện như thiếu văn hóa, dưới văn hóa, thậm chí phản văn hóa, vô văn hóa chưa được ngăn chặn hiệu quả, có khi còn gia tăng đáng lo ngại. Từ thực tiễn đó, nội dung của Nghị quyết là một đòi hỏi cao, một thách thức gay gắt, mang tính thực tiễn sâu sắc cả trước mắt và lâu dài, đòi hỏi sự chỉ đạo và tổ chức thực hiện hết sức kiên trì và sáng tạo", ông Trịnh Văn Quyết nói.

Từ tầm nhìn mới, bao trùm về văn hóa, theo ông Trịnh Văn Quyết, Nghị quyết 80 lần đầu tiên đã đưa hai phạm trù mới về văn hóa, gồm văn hóa là "trụ cột" và là "hệ điều tiết" cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Như vậy, cùng với chính trị, kinh tế, xã hội thì văn hóa trở thành một trong bốn trụ cột của sự phát triển.

Có nghĩa là, hai luận điểm "văn hoá là nền tảng" và "văn hoá là trụ cột" của sự phát triển đã khẳng định một tầm nhìn mới, vừa kế thừa các quan điểm trước vừa có tính đột phá trong nhận thức lý luận về văn hoá thời kỳ phát triển mới của dân tộc. Đã là nền tảng, là trụ cột thì tất yếu phải được xây dựng vững chắc, bền lâu, đúng như Cương lĩnh và văn kiện của Đảng đã khẳng định "nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc" phải là một trong tám đặc trưng của chủ nghĩa xã hội.

"Thực hiện triệt để tư tưởng trên đòi hỏi chúng ta phải kiên quyết khắc phục khuynh hướng chỉ chú trọng tăng trưởng kinh tế đơn thuần mà coi nhẹ xây dựng văn hoá, xây dựng con người. Khuynh hướng đó đã xuất hiện và như vậy, chắc chắn chúng ta không thể đạt được sự phát triển bền vững, thậm chí sẽ không có chủ nghĩa xã hội hoàn chỉnh theo quan điểm đổi mới của Đảng ta", Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nêu rõ.

Theo ông Trịnh Văn Quyết, Nghị quyết 80 đặt văn hoá ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội. Ở đây, không phải là thay đổi của từ ngữ mà thể hiện một tầm nhìn mới, chỉ ra chất lượng và vị thế của văn hóa trong việc định vị quốc gia. Tầm nhìn này không đơn thuần về mặt lý luận mà chính là một đòi hỏi cao sự thay đổi cơ bản trong tư duy và hành động phát triển văn hóa, khẳng định tầm vóc mới của văn hóa hiện đại Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới. 

Đề cập điểm cốt lõi và mới trong Nghị quyết 80, ông Trịnh Văn Quyết cho biết Bộ Chính trị đã đề ra mục tiêu chung cho từng lĩnh vực, vừa chỉ ra một số chỉ tiêu cụ thể cần phải đạt tới. Có nghĩa là gắn yêu cầu cao về chất lượng phát triển với định lượng cụ thể của một số lĩnh vực văn hóa.

Cụ thể như mục tiêu chung của ngành công nghiệp văn hóa là "đẩy mạnh phát triển…, hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp công nghiệp văn hóa, nghệ thuật sáng tạo", gắn với mục tiêu đó là chỉ tiêu "ngành này đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và phấn đấu 9% vào năm 2045, hình thành 5-10 thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa".

Hoặc trong quan điểm chỉ đạo khẳng định "đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển đất nước, cho tương lai dân tộc" thì trong chỉ tiêu xác định rõ "bảo đảm nguồn lực tương xứng cho phát triển văn hóa, bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa và tăng dần theo yêu cầu thực tiễn".

Theo ông Trịnh Văn Quyết, các nghị quyết trước không trực tiếp xác định chỉ tiêu mà giao cho Nhà nước. Những năm qua, Nhà nước quyết định 1,8%, nhưng trên thực tế hầu như chưa đạt tới, năm cao mới đạt trên 1,7%.

"Nghị quyết 80 khẳng định tối thiểu 2% và còn định hướng tăng dần theo yêu cầu thực tiễn là một đột phá lớn, chưa từng có đối với đầu tư cho văn hóa", Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nói.

Nêu rõ xây dựng con người luôn là vấn đề trung tâm, cốt lõi, mục tiêu cao nhất trong các nghị quyết của Đảng ta về văn hóa, theo ông Trịnh Văn Quyết, Nghị quyết 80 đã kế thừa triệt để tư tưởng đó, gợi mở và xác định cụ thể, toàn diện những nội dung mới. Đồng thời nhấn mạnh phép biện chứng "phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới và xây dựng con người để phát triển văn hóa".

Ông Trịnh Văn Quyết lưu ý ba thành tố cực kỳ quan trọng để phát triển văn hóa được Nghị quyết 80 gắn kết trong một nhiệm vụ lớn, đó là phát triển hạ tầng, huy động, sử dụng các nguồn lực và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực văn hóa.

Về hạ tầng, Nghị quyết xác định: "Tập trung đầu tư, hoàn thiện hạ tầng văn hóa, ưu tiên các thiết chế văn hóa quy mô quốc gia, ngang tầm khu vực và quốc tế". Một nhiệm vụ chưa từng được đặt ra trước đây.

Về nguồn lực, Nghị quyết khẳng định: "Đảm bảo bố trí đủ kinh phí cho các chương trình, đề án, tăng đầu tư công cho văn hóa theo hướng trọng điểm, trọng tâm và thu hút đầu tư xã hội ở mức cao nhất".

Nghị quyết dành phần đặc biệt quan trọng trong phát triển đột phá văn hóa, đó là xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, cán bộ cấp chiến lược, quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, công chức, viên chức, người lao động, cán bộ chủ chốt ở địa phương, xây dựng và phát triển mạng lưới chuyên gia trong và ngoài nước về văn hóa.

"Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu tiên tiến, hiện đại và tính đặc thù trong đào tạo và nghiên cứu văn hóa, văn minh Việt Nam. Đối chiếu với thực tiễn, thực trạng hiện nay, mỗi nhiệm vụ cụ thể trên thực sự là một thách thức lớn và khó, cần một tư duy đột phá và một kế hoạch dài hạn, khẩn trương, kiên quyết và kiên trì trong chỉ đạo và tổ chức thực hiện", Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nói.

Cũng theo ông Trịnh Văn Quyết, Nghị quyết 80 chứa đựng nhiều nội dung, bao trùm toàn diện với phương thức và tư duy mới, mang tính đột phá.

Thực hiện trọn vẹn, hiệu quả cao khát vọng, mục tiêu, các nhiệm vụ đề ra trong Nghị quyết, chắc chắn chúng ta sẽ tạo ra được vị thế và tầm vóc mới của nền văn hóa Việt Nam hiện đại, tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đóng góp trực tiếp cho sự phát triển nhanh và bền vững đất nước và góp phần xứng đáng vào dòng chảy văn minh nhân loại.

"Thách thức mới đang đòi hỏi một quyết tâm sắt đá với sự đồng lòng và sự nỗ lực hành động của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta", Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phát biểu.