Kiến nghị gỡ 'điểm nghẽn' tín dụng để doanh nghiệp tiếp cận vốn

Theo Hiệp hội bất động sản TP.HCM (HoREA), các quy định tại khoản 8, 9 và 10 Điều 8 Thông tư 39/2016/TT-NHNN (được bổ sung tại Thông tư 06/2023) đã bộc lộ nhiều điểm chưa phù hợp với thực tiễn và thiếu tính đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành.

Cụ thể, khoản 8 quy định không cho vay để góp vốn, mua cổ phần tại doanh nghiệp chưa niêm yết bị cho là có dấu hiệu “phân biệt đối xử” giữa các loại hình doanh nghiệp. Điều này vô hình trung hạn chế quyền tiếp cận tín dụng của phần lớn doanh nghiệp trong nền kinh tế, khi số lượng doanh nghiệp niêm yết chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ.

Theo thống kê, trong hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, chỉ có khoảng 1.600 doanh nghiệp niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên sàn, tương đương 0,16%. Trong lĩnh vực bất động sản, con số này còn thấp hơn, chỉ khoảng 65 doanh nghiệp.

Điều này dẫn đến thực tế là đa số doanh nghiệp, dù đáp ứng đầy đủ điều kiện vay vốn vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận tín dụng chỉ vì không thuộc nhóm niêm yết.

Bên cạnh đó, quy định tại khoản 10 về việc không cho vay để “bù đắp tài chính” cũng bị đánh giá là chưa phù hợp với đặc thù hoạt động của doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản. Trên thực tế, doanh nghiệp thường phải sử dụng vốn tự có để thực hiện các khâu đầu như bồi thường, giải phóng mặt bằng, tạo lập quỹ đất chiếm khoảng 15-20% tổng mức đầu tư dự án.

Sau giai đoạn này, nhu cầu vay vốn để triển khai xây dựng là hoàn toàn chính đáng. Tuy nhiên, nếu áp dụng cứng nhắc quy định hiện hành, doanh nghiệp có thể bị hạn chế tiếp cận nguồn vốn cho các hoạt động hợp pháp này.

Ngoài ra, HoREA cũng cho rằng khoản 9 của Điều 8 chưa đảm bảo tính thống nhất với Luật Đầu tư, đặc biệt trong các trường hợp nhà đầu tư đã có quyền sử dụng đất và được chấp thuận thực hiện dự án. Trong những trường hợp này, việc vay vốn để phát triển dự án là nhu cầu tất yếu, nhưng lại bị vướng bởi các quy định chưa phù hợp.

Trên cơ sở đó, HoREA đề xuất Ngân hàng Nhà nước xem xét bãi bỏ khoản 8 và khoản 10, đồng thời sửa đổi, bổ sung khoản 9 Điều 8 Thông tư 39/2016/TT-NHNN để phù hợp hơn với thực tế.

Hiệp hội cũng kiến nghị xây dựng một thông tư mới thay thế toàn bộ Thông tư 39 nhằm đảm bảo tính đồng bộ với Luật Các tổ chức tín dụng 2024, văn bản pháp lý mới có nhiều điểm thay đổi quan trọng liên quan đến hoạt động cấp tín dụng.

Theo HoREA, việc sửa đổi không chỉ nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp mà còn góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao đang được đặt ra từ năm 2026 trở đi.

Tuy nhiên, Hiệp hội cũng nhấn mạnh rằng việc nới lỏng điều kiện tiếp cận tín dụng cần đi kèm với các biện pháp kiểm soát rủi ro. Thực tế cho thấy, nguyên nhân dẫn đến nợ xấu không chỉ đến từ biến động thị trường mà còn xuất phát từ năng lực quản trị và việc tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp.

Đặc biệt, quy định tại Luật Các tổ chức tín dụng 2024 cho phép tổ chức tín dụng và khách hàng thỏa thuận về việc có hoặc không áp dụng biện pháp bảo đảm trong hoạt động tín dụng. Dù mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp nhỏ, khởi nghiệp dễ tiếp cận vốn hơn nhưng nếu không có cơ chế kiểm soát phù hợp, quy định này cũng tiềm ẩn nguy cơ phát sinh nợ xấu.

HoREA cảnh báo rằng cơ chế này có thể bị lợi dụng trong các mối quan hệ “sân sau”, “hệ sinh thái”, dẫn đến việc định giá tài sản bảo đảm không chính xác hoặc cấp tín dụng vượt mức an toàn, gây rủi ro cho hệ thống ngân hàng.

Do đó, bên cạnh việc sửa đổi các quy định bất cập, cần nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng, đảm bảo tổ chức tín dụng chỉ cho vay khi khách hàng đáp ứng đầy đủ điều kiện và tuân thủ chặt chẽ quy trình cấp tín dụng.