Doanh nghiệp Việt bứt phá trên tinh thần 'Make in Vietnam'

Nếu trước đây lợi thế của Việt Nam chủ yếu đến từ gia công, lắp ráp và chi phí lao động cạnh tranh, thì trong giai đoạn phát triển mới, năng lực nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và làm chủ công nghệ đang trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Đây cũng là tinh thần của chiến lược Make in Vietnam - không chỉ sản xuất tại Việt Nam mà còn nghiên cứu, thiết kế, sáng tạo tại Việt Nam.

Từ những thiết bị 5G do kỹ sư Việt Nam phát triển, các nhà máy AI phục vụ thị trường toàn cầu đến những mẫu ô tô điện mang thương hiệu Việt xuất hiện trên thị trường quốc tế, hành trình làm chủ công nghệ của doanh nghiệp Việt đang cho thấy khoa học công nghệ không chỉ là động lực tăng trưởng mới mà còn là nền tảng để nâng cao năng lực tự chủ và sức cạnh tranh quốc gia.

Viettel và khát vọng làm chủ công nghệ lõi

Trong số các doanh nghiệp tiên phong, Viettel là một ví dụ điển hình cho hành trình chuyển từ doanh nghiệp viễn thông sang tập đoàn công nghệ có khả năng nghiên cứu, thiết kế và làm chủ nhiều công nghệ lõi.

Ở lĩnh vực 5G, Viettel đã nghiên cứu, phát triển hệ sinh thái thiết bị mạng do kỹ sư Việt Nam làm chủ từ khâu nghiên cứu, thiết kế đến chế tạo. Việc phát triển thiết bị 5G Make in Vietnam không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn cho thấy khả năng của doanh nghiệp Việt trong một lĩnh vực vốn do các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới chi phối.

Trong lĩnh vực bán dẫn, Viettel từng công bố dòng chip 5G DFE đầu tiên của Việt Nam, thuộc hệ sinh thái sản phẩm 5G do kỹ sư Viettel làm chủ thiết kế. Dòng chip này có năng lực tính toán lớn, phục vụ xử lý thuật toán 5G và điều khiển các hoạt động của thiết bị thu phát tín hiệu trong mạng 5G.

Những bước đi này cho thấy làm chủ công nghệ không phải là khẩu hiệu xa vời. Khi doanh nghiệp đầu tư đủ dài hạn cho nghiên cứu và phát triển, Việt Nam có thể từng bước hình thành năng lực tự chủ trong những lĩnh vực công nghệ cao, từ hạ tầng viễn thông đến bán dẫn.

FPT và bước tiến vào AI, bán dẫn

Nếu Viettel đại diện cho hướng làm chủ hạ tầng và công nghệ lõi, FPT cho thấy một con đường khác của doanh nghiệp Việt: tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu thông qua trí tuệ nhân tạo, dữ liệu, điện toán đám mây và bán dẫn.

Năm 2024, FPT hợp tác với Nvidia đầu tư vào AI Factory tại Việt Nam, sau đó tiếp tục mở rộng mô hình này tại Nhật Bản. Các dự án AI Factory được kỳ vọng nâng cao năng lực cung cấp giải pháp AI và cloud của doanh nghiệp Việt trên quy mô quốc tế, đồng thời góp phần phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao.

Trong lĩnh vực bán dẫn, FPT cũng công bố định hướng đào tạo 10.000 kỹ sư bán dẫn đến năm 2030. Đây là hướng đi phù hợp với nhu cầu nhân lực lớn của ngành công nghiệp chip, đồng thời mở ra cơ hội để Việt Nam tham gia sâu hơn vào những khâu có giá trị cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Từ một doanh nghiệp phần mềm, FPT đang mở rộng sang các lĩnh vực công nghệ chiến lược. Điều này cho thấy doanh nghiệp Việt có thể đi xa hơn vai trò cung cấp dịch vụ, từng bước xây dựng năng lực nghiên cứu, phát triển giải pháp và tham gia vào các ngành công nghệ cốt lõi của thế giới.

VinFast và dấu ấn trong công nghiệp xe điện

Không chỉ trong lĩnh vực công nghệ số, tinh thần làm chủ công nghệ còn được thể hiện trong công nghiệp chế tạo, nơi VinFast là một ví dụ đáng chú ý.

Từ một thương hiệu ô tô non trẻ, VinFast lựa chọn xe điện như hướng đi chiến lược, tham gia vào ngành công nghiệp đang định hình lại tương lai giao thông toàn cầu. Việc xuất khẩu lô ô tô điện thông minh đầu tiên ra thị trường quốc tế đánh dấu bước đi quan trọng của doanh nghiệp Việt trong hành trình đưa sản phẩm công nghiệp công nghệ cao ra thế giới.

Ở phía sau những chiếc xe điện là cả một hệ sinh thái công nghệ, từ sản xuất, phần mềm, pin đến chuỗi cung ứng phụ trợ. Nhà máy pin VinES Vũng Áng, các dự án sản xuất xe điện và kế hoạch mở rộng công suất cho thấy nỗ lực hình thành năng lực sản xuất, nghiên cứu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị xe điện.

VinFast cũng cho thấy một thông điệp quan trọng: doanh nghiệp Việt không chỉ có thể tham gia các ngành truyền thống, mà còn có thể bước vào những lĩnh vực công nghệ cao đòi hỏi vốn lớn, tốc độ đổi mới nhanh và khả năng cạnh tranh quốc tế.

Doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Từ Viettel, FPT đến VinFast, điểm chung của các mô hình tiên phong là doanh nghiệp không đứng ngoài quá trình đổi mới sáng tạo. Họ vừa là nơi đặt ra nhu cầu công nghệ, vừa là chủ thể đầu tư, thử nghiệm, thương mại hóa và đưa sản phẩm ra thị trường.

Trong bài phát biểu nhân Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam năm nay, Bộ trưởng KH&CN Vũ Hải Quân nhấn mạnh doanh nghiệp phải thực sự trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Doanh nghiệp muốn phát triển nhanh và bền vững phải đầu tư cho nghiên cứu phát triển, đổi mới công nghệ và chuyển đổi số; đồng thời mạnh dạn đầu tư cho tri thức, công nghệ và con người Việt Nam.

Bộ trưởng cũng cho rằng nếu doanh nghiệp không đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, nền kinh tế sẽ mãi ở vị trí gia công và phụ thuộc. Nếu các trường đại học, viện nghiên cứu không gắn với thực tiễn và nhu cầu thị trường, tri thức sẽ khó chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia.

Những nhận định này cho thấy làm chủ công nghệ không thể chỉ là nỗ lực riêng lẻ của từng doanh nghiệp. Để tinh thần Make in Vietnam lan tỏa, cần một hệ sinh thái đồng bộ, trong đó Nhà nước kiến tạo thể chế, doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm, viện nghiên cứu và trường đại học cung cấp tri thức, còn xã hội khuyến khích sáng tạo và chấp nhận thử nghiệm.